Marco Hendriks, fraude-expert bij ABNAMRO, legt uit waarom zelfs de slimste mensen slachtoffer worden van bankfraude. En wat je moet doen op het moment dat het gebeurt. Het antwoord is simpeler dan je denkt: ophangen.
Tekst: Wilma Vervoort
Afbeeldingen: ABNAMRO
Het zoveelste datalek. Zitten jouw gegevens erin? Of weet je dat niet zeker? Hoe raar het ook klinkt: het maakt niet zoveel uit. Tenminste, zolang jij je hoofd maar koel houdt. Want een fraudeur kan alleen maar iets met die data doen als jij met hem meewerkt. Zonder jouw hulp kunnen ze niet aan je geld komen. Maar waarom gaat het dan toch zo vaak mis?
Jij bent de baas over je geld
Marco Hendriks, fraude-expert bij ABNAMRO, weet dat wel. ,,Je wordt ineens ‘overvallen’. Iemand belt jou en vertelt je dat er een probleem is met je bankrekening en dat je onmiddellijk iets moet doen. Dat is precies het moment waarop je moet ophangen. Niet blijven praten: OPHANGEN.”
Het klinkt zo simpel, maar in de praktijk is het dat niet. ,,Elk uur van de dag raakt iemand geld kwijt door deze vorm van fraude. Dat kan om €100 gaan, maar helaas ook om iemands complete pensioenvoorziening. Stel je voor. Een bedrag waar je jarenlang voor hebt gespaard, waar je van alles voor gelaten hebt, waar je allerlei plannen mee had. In een paar minuten is het weg.”
Jij bent de baas over je geld
En dat was niet gebeurd als ze gewoon hadden opgehangen? ,,Klopt. Het allerbelangrijkste wat je moet onthouden: jij bent de baas over je geld. Niemand anders. Zonder jouw medewerking kan een fraudeur niets doen. Maar hoe langer je aan de telefoon blijft, hoe groter de kans is dat je gaat meewerken, ook al denk je nu dat dat jou nooit zal overkomen.”
Marco stelt dat juist de mensen die zo denken, een groot risico lopen. ,,Als je denkt: daar zou ik nooit intrappen … is de kans groot dat het juist wel gebeurt. Die fraudeurs hebben een enorm slim verhaal. Ook al heb je in eerste instantie misschien nog een onderbuikgevoel dat er iets niet klopt, hoe langer je naar ze luistert, hoe meer dat gevoel verdwijnt en je geneigd bent mee te gaan in hun verhaal. Te gaan doen wat ze je aanraden.”
Hendriks’ afdeling werkt dagelijks met (potentiële) slachtoffers. ,,Zodra we het idee hebben dat er een betaling niet klopt, nemen we contact op met de klant. Die gelooft heel vaak niet dat wij ‘echt’ van de bank zijn. Want de oplichter heeft namelijk al gezegd dat wij zullen gaan bellen en een soort van ‘script’ gegeven wat de klant aan ons moet voorlezen. Dus we krijgen te maken met achterdocht en wantrouwen. Dat proberen we weg te nemen door vragen te stellen, voorbeelden te geven: is er soms dit of dit gebeurd?”
Ophangen en zelf de bank bellen
Oplichting is niets meer of minder dan een psychologisch spel. Hendriks benadrukt dat het niets te maken heeft met domheid, maar alles met vertrouwen en beleefd zijn. ,,Je gaat uit van het goede in de mens, dat iemand het goed met je voorheeft en je wil helpen. En ook al is er misschien wat gezonde achterdocht in het begin, al gauw ga je mee in het verhaal. Er is geen tijd om na te denken, want alles moet vlug gebeuren. Je wordt overrompeld en er wordt ingespeeld op je angst. Straks is je geld weg! Maar als je nu maar dit of dat doet, kun je het nog voorkomen. Dat is het spel wat gespeeld wordt. Om niet in de verleiding te komen om daarin mee te gaan, moet je dus zo snel mogelijk het contact verbreken. Ophangen en zelf de bank bellen op het officiële nummer, wat je overal kunt opzoeken.”
Maar hoe houd je nu het hoofd zo koel dat je daar op het juiste moment aan denkt, dus voor het te laat is? ,,Besef dat het jou ook kan overkomen, dat je benaderd wordt door een oplichter. Dus wees altijd op je hoede. Lees de ‘vijf rode vlaggen’ uit onze gids in alle rust door, zodat ze goed tot je doordringen. Niet denken: oh, die lees ik wel als de nood aan de man is.”
Oplichting is kinderlijk eenvoudig
Met behulp van AI is het oplichting kinderlijk eenvoudig geworden. Op het darkweb kunnen fraudeurs kant-en-klare tools kopen om grote aantallen phishingmails te versturen. Logo’s zijn niet meer van echt te onderscheiden. Stemmen kunnen worden nagebootst. Kijk altijd heel aandachtig naar een bericht, nooit even snel reageren via de telefoon terwijl je iets anders aan het doen bent. Bedenk: is het normaal dat ik acuut actie moet ondernemen? Kijk heel goed naar de afzender van het bericht, daar kun je vaak aan zien dat het niet klopt. Denk heel goed na wat er gevraagd wordt en of het logisch is.”
Jouw gegevens liggen al op straat
Ga er maar gerust van uit dat allerlei informatie over jou al lang en breed op straat ligt. Dat heb je in de loop der tijd zelf gedaan door bij allerlei webshops je geboortedatum en banknummer achter te laten. En ook door van alles te delen op social media. Hendriks: ,,Mensen kunnen met behulp van AI in een mum van tijd een gedetailleerd profiel maken waar fraudeurs mee aan de slag kunnen.”
Maar, zoals eerder gezegd, met data op zich kan een fraudeur niet veel doen. Daarvoor is echt jouw hulp nodig. Ondanks dat je denkt dat je dat dus zelf in de hand hebt, gaat het toch vaak fout. En dan komt de schaamte om de hoek kijken. Je zult maar moeten vertellen aan je kinderen dat je geld weg is. ,,Dat is natuurlijk verschrikkelijk, maar verzwijgen is geen optie. Praat erover met elkaar. En vooral: praat erover met elkaar voordat er iets gebeurt. Wat doe je als je kind om geld vraagt? Maak het dan over naar de rekening die je kent en betaal, bijvoorbeeld, niet een factuur aan iemand die je niet kent.”
Aangifte doen loont altijd de moeite. ,,Ook bij een klein bedrag als je door een webshop bent opgelicht. Want bij voldoende aangiftes gaat de bank van de webshop ook stappen nemen. Denk niet: laat maar zitten. Aangiftes zijn belangrijk om het probleem goed in kaart te kunnen brengen.”
De gids Rode Vlaggen bij Oplichting is gratis te downloaden via abnamro.nl ,,Ook wanneer je geen klant bent bij onze bank. We geven deze gids uit om te laten zien dat veilig bankieren niet alleen een zaak van de bank is. De klanten zelf spelen daar ook een heel belangrijke rol in. Door oplettendheid kan veel ellende worden voorkomen.”
Dit interview verscheen eerder in Vijftig+ Magazine. Meer interviews van mij lezen? Dat kan hier.