Voor Vijftig+ Magazine interviewde ik Patrick Alders, directeur van Fabrique des Lumières in Amsterdam, over de bijzondere manier waarop kunst en technologie samenkomen in een immersieve ervaring.
Wie Fabrique des Lumières binnenstapt, betreedt geen museum maar een andere wereld. “Je mag het noemen zoals je wilt,” zegt Patrick Alders, directeur. “Wat wij doen is kunst en wetenschappelijke thema’s tot leven brengen met projecties en geluid. Is het een voorstelling? Een expositie? Wij noemen het een immersieve ervaring.”
Immersief is afgeleid van het Engelse woord immersive: je voelt je geen toeschouwer, maar deelnemer. Dat effect ontstaat door de omgeving, de muziek en de projecties die je volledig opslokken. Het projectieoppervlak van Fabrique des Lumières beslaat maar liefst 3500 vierkante meter en bevindt zich in de Westergasfabriek in Amsterdam.
Bezoekers worden ondergedompeld in kunstwerken die ze misschien al kennen van afbeeldingen of museumbezoeken. Alleen, nu zijn ze in beweging gezet en speelt er klassieke muziek.
Claude Monet, Gustav Klimt, Dalí… hun werken komen tot leven. “Het is dus geen animatie, dat wil ik wel benadrukken. We trekken niets uit het verband; het is altijd smaakvol en we verdiepen ons echt in de achtergrond van de kunstenaar,” vertelt Patrick.
Van Klimt tot Jimmy Nelson
Sinds de opening in 2022 zijn er diverse grote producties te zien geweest, onder andere rond iconische kunstenaars als Klimt en Dalí. Ook was er een experience gewijd aan fotograaf Jimmy Nelson.
“Voor deze experience werkten we voor het eerst samen met een nog in leven zijnde kunstenaar, zij aan zij. Over experience gesproken: dat was voor ons óók een hele andere ervaring. Hele avonden en vroege ochtenden (want buiten de openingstijden) stonden we naast hem om het precies zo te krijgen zoals hij het voor zich zag.”
The Moonwalkers
De nieuwste experience, die december vorig jaar in première ging, is weer een heel ander verhaal. Voor het eerst zit er een duidelijke verhaallijn in en hoor je een voice-over.
“Moonwalkers is samen met Tom Hanks gemaakt,” vertelt Patrick. “De aanleiding is het voornemen om mensen, na meer dan vijftig jaar, weer naar de maan te sturen en daar te laten verblijven. Dat is waar het Artemis-programma van NASA op gericht is. Het verhaal begint bij Tom Hanks zelf, die als klein jongetje uit het raam keek naar de maan en daar enorm geïntrigeerd door was. Hij vertelt dat verhaal. Maar er komen ook astronauten aan het woord. Stemmen, interviews, voice-overs … alles komt samen.”
“Iedereen die ooit in de ruimte is geweest en van daaruit naar de aarde keek, krijgt een ander gevoel bij onze planeet. Dat noemen ze het ‘overview-effect’,” zegt Patrick. “Vrijwel allemaal zetten ze zich daarna in voor het behoud van de aarde.”
Naast de hoofdexperience is er ook een making of. “Daarin vertelt Tom Hanks over de samenwerking met onze ontwikkelaars.”
Verschillende locaties
Hoe kwam Fabrique des Lumières eigenlijk in Amsterdam terecht?
“Ik was een paar jaar geleden in Parijs en bezocht daar Atelier des Lumières. Daar lieten ze nota bene een Van Gogh-experience zien! Ik dacht meteen: dit moeten we naar Amsterdam halen. In Frankrijk hadden ze toen al drie locaties: in Parijs, de Provence en Bordeaux. Amsterdam werd de eerste vestiging buiten Frankrijk.”
Inmiddels zijn er acht vestigingen, allemaal in karakteristieke gebouwen: cultureel industrieel erfgoed dat volledig is gerenoveerd.
“We werken nauw samen, want het is een eis dat een nieuwe experience op minstens drie van de acht locaties vertoond gaat worden. Anders is het financieel niet haalbaar.”
Samenwerkingen, publiek en de kracht van sociale media
De bezoekers van Fabrique des Lumières zijn gemiddeld jonger dan museumbezoekers. “En juist daarom is het zo mooi om met traditionele musea samen te werken.”
Een voorbeeld is een actie van het Mauritshuis in Den Haag, waar Het meisje met de parel hangt.
“Ze organiseerden #mygirlwiththepearl. Mensen konden hun eigen versie van dat schilderij insturen. Een aantal daarvan werd getoond op Instagram en sommige zijn zelfs geprint en in het museum opgehangen. Wij hebben daaruit een selectie gemaakt en die wordt bij ons vertoond op een projectiewand van 17 meter hoog.”
Vormt techniek een bedreiging voor het traditionele museum?
Patrick schudt zijn hoofd. “Welnee. In de geschiedenis zie je dat er steeds nieuwe dingen bij zijn gekomen, zonder dat de oude verdwenen. Toen de grammofoonplaat kwam, verdween de radio toch ook niet? En kijk naar het Meisje met de parel: ruim 300 jaar geleden geschilderd, en nu doet ze gewoon mee in ons aanbod.”
Wat bezoekers ervaren
Wie denkt dat foto’s of video’s een goed beeld geven van de experiences vergist zich.
“Je kunt je online niet voorbereiden op wat je in het echt ervaart,” zegt Patrick. “De ruimte is zacht verlicht, de sfeer is aangenaam, de klassieke muziek klinkt, de beelden bewegen om je heen… je ziet bij mensen soms echt hun mond openvallen. Het wekt vaak ontroering op. We krijgen steevast hele goede beoordelingen van bezoekers.”
Meer informatie: fabrique-lumieres.com/nl
Dit interview verscheen eerder in Vijftig+ Magazine.
Meer interviews van mij lezen? Dat kan hier.